Tài chính: Yếu tố rủi ro
Trong lượt trước, chúng ta dạo qua yếu tố có thể thấy ngay là rất quan trọng: Thời gian. Bây giờ, chúng ta chuẩn bị nói tới nhân tố thứ hai vô cùng quan trọng và thiết yếu với bất kỳ ai quan tâm tới thị trường tài chính: Rủi ro.
Thời gian có tầm quan trọng đặc biệt trong các quyết định kinh tế và kinh doanh vì nó khiến cho người tham gia trên thị trường phải cân nhắc tới sự lựa chọn tiêu dùng giữa hiện tại và tương lai. Hi sinh tiêu dùng hiện tại để đổi lấy lượng tài chính lớn hơn mà tiêu dùng trong tương lai? Hay là vay mượn thu nhập của tương lai để tiêu dùng hiện tại? Hay là ....
Thế tương lai là gì? Tương lai là cái mà Keynes bảo là: Về dài hạn, tất cả chúng ta đều sẽ chết (50, 85, hay 140 năm?) Tương lai còn là nơi mà ở đó ta không thể biết điều gì sẽ xảy ra. Như vậy, cái sẽ xảy ra với một độ không chắc chắn nào đó, tức là xác suất của sự kiện khác 1, thì đều được coi là chứa những bất trắc. Bất trắc đó là nguồn gốc của rủi ro. Alors, thế là tương lai chứa rủi ro, đây là chỗ kết nối hợp lý giữa yếu tố Thời Gian xét ở phần trước và yếu tố Rủi Ro đang được bàn luận. Các quyết định tài chính bắt buộc phải tính toán đến những thu nhập trong tương-lai, điều đó cũng có nghĩa là các quyết định tài chính nhất thiết sẽ chứa các rủi ro nào đó 99.9% các trường hợp rủi ro này khác 0. Vậy thì Rủi Ro trở thành từ khóa quan trọng bậc nhất của tài chính là chuyện không có gì khó hiểu. Ta cũng nhớ rằng rủi ro và thời gian là 2 yếu tố song sinh, không thể tách rời nhau ra được. "Bây giờ" và "Mai sau" không chỉ khác nhau trong văn học, trong ngôn ngữ, nó khác nhau trong cả các quyết định phải tính toán tài chính.
Có một tính chất quan trọng cần được lưu ý ngay bây giờ: "Tính lảng tránh rủi ro." Nguồn gốc của nó là do hầu hết chúng ta mong muốn bảo toàn chất lượng cuộc sống cho gia đình mình trong cả tương lai, mặc dù khi ấy chẳng rõ ta có khỏe hay ốm, thất nghiệp hay có công việc có thu nhập hậu hĩ, và rồi còn những khoản đầu tư sáng sủa hay bị "thối" do điều kiện kinh tế, hoặc đơn giản là gặp vận rủi... Cái này kinh tế học gọi là Ceteris Paribus (một chữ la-tinh đã quốc tế hóa và trở thành một phần của ngôn ngữ kinh tế học từ lâu): Giữ nguyên các điều kiện cơ bản.
Đứng trước rủi ro, những bất trắc sau này chúng ta (thực ra là các nhà khoa học và chuyên môn tài chính) sẽ cố gắng đo đếm cho tốt, chúng ta cần tới khái niệm gọi là Trạng thái của bản chất. Trạng thái bản chất là cách mô tả tổng thể về một phương án kết cục có thể xảy ra cho tương lai, và kết cục này phải rà soát tất cả các khía cạnh liên quan của một bài toán tài chính đang phải xem xét. Nhìn từ góc độ quyết định "Bây giờ" và "Mai sau" thì tất cả các sự kiện tương lai có thể xảy ra đều được liệt kê ra trong một danh sách đầy đủ các trạng thái bản chất.
Một hệ thống tài chính hiệu quả cần cung cấp cho những người có tiền tiết kiệm phương thức và công cụ để họ giảm hoặc loại bỏ (tất nhiên họ phải trả giá nào đó cho lợi ích quí báu này) những rủi ro mà họ không thích ôm vào người. Hợp đồng bảo hiểm hỏa hoạn chẳng hạn là cách loại trừ rủi ro mất mát tài chính do cháy nổ gây ra. Lẽ tự nhiên, chẳng hãng bảo hiểm nào lại cho không biếu không cái hợp đồng hay ho đó, phải trả tiền phí bảo hiểm định kỳ, và đó là cái giá! Hợp đồng "put" (quyền bán) của cổ phiếu là phương tiện ngăn ngừa sự thua lỗ do nắm cổ phiếu khi mà giá rớt xuống mức không thể chịu đựng mà người ta đã xác định trước. Hệ thống tài chính đa dạng còn sử dụng các công cụ hoạt động tốt trên thị trường để đảm bảo mức lợi suất gộp mong muốn nào đó tương đối an toàn từ một rổ các khoản đầu tư, to nhỏ khác nhau, dài ngắn khác nhau... Cách thức này (sau này sẽ nói rõ hơn) chính là bản chất của cái gọi là "đa dạng hóa để phân tán rủi ro."
Điều ta nhận thấy là đứng trước sự tồn tại hiển nhiên, ngang ngược và rất thách thức của rủi ro, thị trường tài chính cần được hệ thống tài chính cung cấp các sản phẩm, dịch vụ và phương pháp (cung cấp thông qua các chủ thể kinh tế đang hoạt động như hãng bảo hiểm, ngân hàng, ngân hàng đầu tư, công ty môi giới, chuyên gia, công ty tư vấn...) để giúp họ xử lý các rủi ro theo những cách chính sau:
- Phân tán bằng đa dạng hóa rủi ro trên nhiều tài sản khác nhau;
- Bảo hiểm bằng các công cụ với giá phải trả nào đó; và,
- Ngăn ngừa rủi ro bằng việc sử dụng các động học nhiều chiều của dòng tài chính.
Một hệ quả quan trọng của hệ thống tài chính lại xuất hiện, nhắc lại một luật kinh tế gây nhiều tranh cãi là "Luật Một Giá", định luật được biểu hiện qua cái gọi là Purchasing Power Parity (PPP) hay Cân bằng sức mua.
Sơ lược một chút như vậy về yếu tố Rủi ro trong tài chính. Hẹn gặp lại ở các phần khác.
<